Geleneksel meslek kavramı ve fütüvvetnameler

Basit öğe kaydını göster

dc.contributor.author Öger, Adem
dc.date.accessioned 2021-11-29T06:20:42Z
dc.date.available 2021-11-29T06:20:42Z
dc.date.issued 2017
dc.identifier.citation Öger, Adem (2017), "geleneksel meslek kavramı ve fütüvvetnameler", risâle-i dehkânçılık (çiftçilik risalesi), Ankara: gazi kitabevi. tr_TR
dc.identifier.isbn 978-605-344-498-5
dc.identifier.uri http://hdl.handle.net/20.500.11787/5948
dc.description.abstract 15. yüzyıldan 20. yüzyıl başlarına kadar Türkistan coğrafyasının ortak yazı dili Çağatay Türkçesidir. Günümüzde Uygur Özerk Bölgesi adı verilen coğrafyada yaşayan Uygur Türklerinin Çağatay Türkçesiyle divan, mesnevi, tezkire ve risale gibi türlerde çok sayıda eser verdikleri bilinmektedir. Bu eserler içinde yaygınlığı ve sayısıyla en çok dikkat çeken ise geleneksel meslekleri konu alan risalelerdir. Yüzyıllarca sözlü gelenek aracılığıyla aktarılan geleneksel mesleklere ilişkin bilgi ve tecrübeler, özellikle 18. ve 19. yüzyıllarda Çağatay yazı dilinde risale adıyla yazıya geçirilmiştir. Temelde sözlü gelenek ve sözlü kaynaklardan beslenen risale yazma geleneğinin çok yaygın olduğu Uygur Türklerinde, geleneksel mesleklerin ve bunların yasası olarak tanımlayabileceğimiz risalelerin sayısı tam olarak bilinmemektedir. Ancak yaptığımız araştırmalarda, farklı ülkelerdeki kütüphane kataloglarında 40 mesleğe ilişkin 120 civarında risale tespit etmiş bulunmaktayız. Risale olarak adlandırılan eserler, genellikle 13 cm uzunluğunda, 9 cm genişliğinde ve daha çok cepte taşınabilecek nitelikteki el yazmalarıdır. Bunlar çiftçilik, tüccarlık, ağaç oymacılığı, çobanlık, sepetçilik, çömlekçilik, dericilik, aşçılık gibi mesleklerin ortaya çıkışını, mesleğin pirlerini, mesleği icra edenlerin uyması gereken kuralları ve icra sırasında okunması gereken ayet ve duaları içeren eserlerdir. Çağatay Türkçesiyle Kaşgar, Hoten, Yarkent, Kumul ve Turfan gibi şehirlerde kaleme alınan yazma eserlerin büyük bir kısmı 19.-20. yüzyıllarda misyoner, seyyah ve araştırıcılar tarafından toplanarak farklı ülkelere götürülmüştür. Günümüzde geleneksel meslekleri konu alan ve Çağatay Türkçesi ile yazılmış olan risaleler başta Lund Üniversitesi Kütüphanesi (İsveç) olmak üzere Rusya Bilimler Akademisi Doğu Bilimi Enstitüsü Kütüphanesi, Fransız Bilimler Akademisi Kütüphanesi, Şincañ Uygur Özerk Bölgesi Eski Eserler İşhanesi ve İctimai Fenler Akademisi Kütüphanesi’nde bulunmaktadır. Ayrıca Japon araştırıcıların yanı sıra Kaşgar, Hoten, Yarkent, Turfan ve Ürümçi’de yaşayan kişilerin şahsi kütüphanelerinde de bu eserlerden bazıları bulunmaktadır. Yapılan araştırmalarda, Uygurlara ait geleneksel meslekleri konu alan çalışmaların daha çok Çin ve Japonya’da yapıldığı görülmektedir. Bu eserlerin Türk kültür tarihi ve Çağatay Türkçesi araştırmalarında önemli veriler sunacağını dikkate alarak Çağatay Türkçesiyle Yazılan ve Geleneksel Meslekleri Konu Alan Risalelerin Araştırılması, İncelenmesi ve Yayımlanması başlığını taşıyan bir proje hazırladık. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Bilimsel Araştırmalar Projesi Birimi tarafından desteklenmesi kararlaştırılan projeyi (Proje Nu: NEÜBAP 16S14) hayata geçirdik. Proje kapsamında geleneksel meslekleri konu alan risaleler, mesleğin ortaya çıkışı ve icrası, yaratım ve aktarım süreçleri, risalelerin içerik ve işlev özellikleri gibi açılardan incelenmiştir. Elinizdeki “Risāle-i Dehkānçılık (Çiftçilik Risalesi)” adlı çalışma, söz konusu projenin altıncı eseridir. Çalışmada çiftçilik mesleğini konu alan risalenin dört nüshası incelenmiştir. Söz konusu yazmalardan A nüshası, Abdulkerim Amanali tarafından 2014 yılında Minzu Üniversitesi’nde “Mecmua-i Risale Üzerine Bir Araştırma” adlı yüksek lisans çalışmasının sonunda yer alan tıpkıbasımdır. Bu çalışma Çince yapılmış olup, biz yazmanın tıpkıbasımından yararlandık. Ayrıca incelememizde bu nüshayı esas alıp, nüshalar arasındaki farkları dipnotta gösterdik. Diğer nüshalar Lund Üniversitesi Gunnar Jarring Koleksiyonu’nda bulunmaktadır. Bunlardan B Nüshası Prov 406, C Nüshası Prov 400, D Nüshası Prov 2 numara ile kayıtlıdır. Çalışmanın içerik incelemesinde ve sözlük kısmında, Serkan Çakmak’ın “Jarring Koleksiyonundan Uygurca Meslek Risaleleri (Giriş-İnceleme-Metin-Dizin)” adını taşıyan doktora tezi içinde yer alan Prov 396 numarada kayıtlı “Risâle-i Dehkânçılık” metninden ve H. 1152 (M. 1739/1740) yılında yazılarak 1980 yılında özetlenerek Uygur Türkçesine aktarılmış olan “Kedimki Uyğur Hüner-Kesip Risaliliri (1)” adlı çalışmadan da yararlanılmıştır (Lükçüni-Veli 1980: 44-63). Çalışmanın Giriş kısmında risale kavramı ve Çağatay Türkçesiyle yazılmış risalelerin genel özellikleri hakkında bilgi verilmiştir. 1.Bölüm’de gelenek, geleneksel meslek, mesleki örgütlenme ve fütüvvetname üzerinde durulmuştur. 2. Bölüm’de Uygurlarda risalecilik geleneği ve risalelerin özellikleri hakkında bilgi verilmiştir. 3.Bölüm’de, Eski Türklerde ve Uygurlarda çiftçilik ve tarım üzerinde durulmuştur. 4. Bölüm’de çalışmanın asıl konusunu oluşturan Risāle-i Dehkānçılık (Çiftçilik Risalesi) isimli eserin içerik ve işlev özellikleri tanıtılıp değerlendirilmiştir. 5. Bölüm’de çalışmaya konu olan yazmanın transkripsiyonlu metnine yer verilmiştir. 6. Bölüm’de metnin dizin ve sözlüğü yer almaktadır. Çalışma Sonuç, Kaynaklar ve Tıpkıbasım ile tamamlanmıştır. tr_TR
dc.language.iso tur tr_TR
dc.publisher Gazi kitabevi tr_TR
dc.rights info:eu-repo/semantics/openAccess tr_TR
dc.subject Uygur tr_TR
dc.subject Risale tr_TR
dc.subject Geleneksel meslekler tr_TR
dc.subject Çiftçilik tr_TR
dc.subject Dehkançılık tr_TR
dc.title Geleneksel meslek kavramı ve fütüvvetnameler tr_TR
dc.type bookPart tr_TR
dc.relation.journal Risâle-i dehkânçılık (çiftçilik risalesi) tr_TR
dc.contributor.department Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi/fen-edebiyat fakültesi/Türk halkbilimi bölümü/Türk halkbilimi anabilim dalı tr_TR
dc.contributor.authorID 0000-0003-1278-2110 tr_TR
dc.contributor.authorID 41600 tr_TR
dc.identifier.startpage 3 tr_TR
dc.identifier.endpage 8 tr_TR


Bu öğenin dosyaları

Dosyalar Boyut Biçim Göster

Bu öğe ile ilişkili dosya yok.

Bu öğe aşağıdaki koleksiyon(lar)da görünmektedir.

Basit öğe kaydını göster